Artroza jest zwyrodnieniową patologią stawową, której towarzyszą procesy degeneracji tkanki chrzęstnej. W miarę postępu choroby w procesie destrukcyjnym biorą udział także torebka stawowa, aparat więzadłowy, błona maziowa i pobliskie struktury kostne.
Występowanie artrozy
Wśród osób chorych na artrozę większość stanowią osoby starsze. Choroba po 65 roku życia jest nie tylko najczęściej diagnozowaną patologią stawów, ale także główną przyczyną utraty zdolności do pracy i późniejszej niepełnosprawności. Co więcej, w starszym wieku chorują głównie osoby płci pięknej, choć wśród młodych ludzi większość chorych stanowią mężczyźni.
Częstość występowania choroby zwyrodnieniowej stawów jest bardzo zróżnicowana w poszczególnych krajach. Nie udało się dotychczas ustalić przyczyn dużego rozproszenia danych statystycznych.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Artroza jest chorobą, która może mieć charakter pierwotny lub wtórny. Jeśli nie ma obiektywnych przyczyn rozwoju patologii, mówią o typie pierwotnym. Jeśli możliwe jest zidentyfikowanie przyczyn artrozy, mówią o typie wtórnym.
Wtórną artrozę mogą wywołać następujące czynniki negatywne:
- urazy stawów o różnym charakterze (częste upadki, skręcenia, siniaki);
- przewlekła wrodzona dysplazja tkanek;
- patologiczne zmiany w procesach metabolicznych;
- różne patologie autoimmunologiczne;
- procesy zapalne o niespecyficznym charakterze w obszarze stawu;
- niektóre patologie układu hormonalnego;
- procesy typu zwyrodnieniowo-dystroficznego, które występują przewlekle;
- różne choroby, którym towarzyszy nadmierna ruchomość stawów w połączeniu ze słabym aparatem więzadłowym;
- obecność hemofilii;
- procesy zapalne określonego typu.
Oprócz bezpośrednich przyczyn prowadzących do rozwoju artrozy, istnieją również czynniki predysponujące, które same nie powodują choroby, ale mogą zwiększać ryzyko jej rozwoju.
Należą do nich:
- wiek powyżej 55 lat;
- obecność nadwagi, przez co wzrasta obciążenie stawów;
- nadmierne obciążenie któregokolwiek stawu lub grupy na skutek nieprawidłowego treningu sportowego, specyficznej pracy wymagającej długiego przebywania w jednej pozycji;
- historia zabiegów chirurgicznych na stawach;
- dziedziczność;
- zmiany hormonalne w organizmie kobiety w okresie pomenopauzalnym;
- ciągła hipotermia;
- patologie kręgosłupa, które nie są leczone;
- niedostateczne spożycie korzystnych mikro- i makroelementów z pożywienia.
Mechanizm rozwoju
Mechanizm rozwoju artrozy jest dość dobrze poznany. Chrząstka zapewniająca normalny kontakt między dwiema kośćmi jest z natury gładka, bez żadnych nierówności i nierówności, co pomaga w utrzymaniu prawidłowego ruchu w stawach. W momencie wystąpienia choroby zmienia się struktura chrząstki, staje się ona szorstka i pojawiają się na niej defekty, zmniejszające skuteczność naturalnego poślizgu.
Z powodu nabytych nierówności chrząstka stopniowo ulega uszkodzeniu, w niektórych miejscach zaczyna się zwapniać, a w innych zaczyna kostnieć. W takim przypadku możliwe jest oddzielenie małych cząstek, które przedostają się do płynu stawowego i mogą uszkodzić otaczające tkanki.
W miarę pogłębiania się patologii staw może przejść w stan przewlekłego podwichnięcia, co znacząco upośledzi jego funkcje motoryczne.
Stopnie
Lekarze dzielą artrozę na trzy główne stopnie:
- I stopień. Charakteryzuje się brakiem wyraźnego obrazu klinicznego. Pacjent może rzadko skarżyć się na ból dotkniętego stawu, ale na ogół nie konsultuje się z lekarzem. W tym przypadku obserwuje się zmiany w aparacie więzadłowo-mięśniowym i płynie stawowym, ale nie ma jeszcze widocznych deformacji.
- II stopień. Objawy artrozy stają się bardziej wyraźne. Ból określa się jako tolerowany, ale występujący regularnie. Pacjent zgłasza się do lekarza, ponieważ zauważa obniżenie jakości życia. W dotkniętym stawie słychać charakterystyczny trzaskający dźwięk. Obserwuje się zmiany w pobliskich strukturach mięśniowych, ponieważ przewodnictwo nerwowe zostaje zakłócone.
- III stopień. Charakteryzuje się wyraźnymi objawami. Chrząstka stawowa jest bardzo cienka, można w niej znaleźć cysty, ogniska zwapnień lub kostnienia. Aparat więzadłowy ulega skróceniu, co prowadzi do zwiększonej ruchomości w dotkniętym obszarze, czemu towarzyszy ograniczenie spowodowane wyraźnym procesem zapalnym. Ucierpi metabolizm otaczających tkanek, co może prowadzić do dystrofii mięśniowej.
W każdym przypadku pacjent będzie potrzebował wyjaśnienia diagnozy od lekarza prowadzącego. Wynika to ze specyfiki przebiegu choroby, która charakteryzuje się etapami remisji i zaostrzenia, naprzemiennie zastępując się nawzajem.
Ból spowodowany chorobą
Bóle spowodowane artrozą to najczęstsza skarga, z którą pacjenci zgłaszają się do lekarza. Ich cechą charakterystyczną jest powiązanie z porą dnia, pogodą i aktywnością fizyczną.
U większości pacjentów ból nasila się podczas chodzenia, biegania lub innego rodzaju aktywności fizycznej nakierowanej na dotknięty staw. Gdy tylko ładunek ustanie, ból stopniowo ustępuje. Ich rozwój tłumaczy się faktem, że chrząstka nie jest już w stanie pełnić swoich funkcji amortyzujących.
W nocy dyskomfort pojawia się najczęściej w wyniku zastoju krwi w żyłach. Innym powodem jest wzrost ciśnienia śródkostnego w tym okresie.
Jednym z głównych kryteriów diagnostycznych jest obecność tzw. bólów początkowych, które dokuczają pacjentowi już w momencie rozpoczęcia aktywnego ruchu. Początkowy ból zwykle ustępuje, jeśli kontynuowana jest aktywność fizyczna. Ich występowanie tłumaczy się obecnością złogów stawowych (detrytusu), które podrażniają zakończenia nerwowe. Gdy złogi te odsuną się od nerwów, ból znika.
Objawy
Oprócz bólu lekarze identyfikują inne objawy artrozy, które mogą wskazywać na obecność patologii.
Należą do nich:
- Pojawienie się bolącego i chrupiącego dźwięku. Bóle pojawiają się głównie wtedy, gdy dana osoba cierpiała na hipotermię. Początkowo chrupanie będzie ledwo wyczuwalne dla ucha, ale w miarę postępu choroby bez leczenia stanie się słyszalne dla osób w pobliżu.
- Zmniejszona zdolność poruszania się. Na wczesnym etapie rozwoju patologii nie obserwuje się zmniejszenia mobilności. Jednak im dłużej choroba pozostaje nieleczona, tym poważniejsze staje się ograniczenie ruchów w stawie. Wyjaśnia to zwężenie przestrzeni stawowej i skurcz pobliskich struktur mięśniowych.
- Deformacja stawów. Jest charakterystyczny dla późnego stadium artrozy, ale jest także ważnym wskaźnikiem przebiegu choroby. W tym okresie leczenie choroby jest już bardzo trudne.
Który lekarz leczy artrozę?
Kto leczy artrozę? W większości przypadków terapię prowadzi kilku specjalistów jednocześnie. Przede wszystkim zaangażowany jest artrolog – specjalista od stawów. Dodatkowo pacjent będzie musiał odwiedzić ortopedę. Jeśli choroba jest konsekwencją procesu zapalnego, zaleca się również wizytę u reumatologa.
Jeśli to konieczne, w okresie leczenia mogą być zaangażowani inni specjaliści. Najczęściej trzeba skorzystać z usług traumatologów, fizjoterapeutów, masażystów i chirurgów.
Diagnostyka
Leczenie artrozy stawów rozpoczyna się dopiero po potwierdzeniu diagnozy i ustaleniu stopnia patologii. Przede wszystkim lekarz szczegółowo przeprowadza z pacjentem wywiad i przeprowadza badanie. Obecność charakterystycznych dolegliwości i deformacji wskazuje na istnienie choroby.
Obowiązkowym sposobem potwierdzenia diagnozy jest zdjęcie rentgenowskie zajętego stawu. Jeśli choroba zaatakowała kolano, wykonuje się zdjęcie kolana; jeśli patologia zostanie wykryta w dłoni, wówczas szczególnie szuka się tam rentgenowskich oznak choroby.
Diagnostyka za pomocą radiografii nie zawsze daje wyniki wystarczające do postawienia diagnozy pacjenta. W takim przypadku może zostać wysłany na badanie MRI (pozwoli to ocenić stan tkanek miękkich i ich udział w procesie patologicznym) lub CT (pozwoli to na wyciągnięcie wniosków na temat stanu struktur kostnych i chrzęstnych, zaangażowania pobliskich formacji anatomicznych w procesie patologicznym).
Leczenie
Jak leczyć artrozę stawów? Wybór odpowiedniej techniki terapeutycznej zależy od nasilenia objawów i stopnia zaawansowania choroby.
Lekarz dobiera schemat leczenia po ocenie stanu ogólnego pacjenta i przebiegu choroby. Można stosować zarówno zachowawcze, jak i chirurgiczne metody leczenia.
Leki
Jak leczyć chorobę, jeśli lepiej nie poddawać się operacji, ale stosować leki?
Terapia zachowawcza jest odpowiednia dla pacjentów tylko na wczesnym etapie powstawania patologii i obejmie zastosowanie trzech głównych grup leków:
- glikokortykosteroidy– do jamy stawowej wstrzykiwane są leki hormonalne, które skutecznie łagodzą proces zapalny w czasie zaostrzenia;
- niesteroidowe leki przeciwzapalne, które stosuje się głównie w postaci zastrzyków i wstrzykuje się je w mięśnie blisko stawu lub bezpośrednio do żyły. Ale lekarze mogą również zalecić tabletki, chociaż ta opcja przyjmowania NLPZ jest niepożądana ze względu na negatywny wpływ na przewód żołądkowo-jelitowy;
- chondroprotektory – leki z tej grupy mogą ograniczać procesy niszczenia tkanki chrzęstnej i wspomagać regenerację; są szczególnie skuteczne w początkowych stadiach powstawania choroby.
Chirurgiczne
Jak wyleczyć artrozę, jeśli choroba zaszła już dość daleko? W takim przypadku terapia zachowawcza będzie nieskuteczna, a lekarze mogą zalecić pacjentowi jedynie interwencję chirurgiczną.
Obecnie w większości przypadków wykonuje się endoprotezoplastykę. Podczas operacji prawdziwy staw zostaje zastąpiony protezą, która spełnia wszystkie funkcje zdrowego stawu.
W niektórych przypadkach zapewnione są opcje leczenia paliatywnego, których głównym celem jest zmniejszenie obciążenia powierzchni stawowych.
Ćwicz
We wczesnych stadiach choroby leczy się ją nie tylko lekami, ale także fizjoterapią. Wysiłek fizyczny jest ważnym etapem terapii, który pomaga utrzymać funkcjonalność stawu i zmniejsza prawdopodobieństwo dalszej progresji choroby.
W zależności od ciężkości patologii i indywidualnych cech pacjenta zestaw ćwiczeń dobierany jest indywidualnie. Lekarz musi wziąć pod uwagę lokalizację artrozy, co pozwala na najskuteczniejsze leczenie dotkniętej tkanki.
Nie zaleca się samodzielnej nauki bez nadzoru lekarza, zwłaszcza na początkowym etapie. Ćwiczenia należy dobierać tak, aby były jak najbardziej płynne, bez gwałtownych ruchów.
Zajęcia z terapii ruchowej są skuteczne tylko wtedy, gdy pacjent każdego dnia poświęca trochę czasu na wykonywanie zalecanego kompleksu.
Tradycyjne metody
Wiele osób cierpiących na artrozę do samego końca odmawia stosowania leków lub poddania się operacji. W takim przypadku leki alternatywne stosowane są jako substytut leków.
Do najczęściej stosowanych roślin w terapii należą:
- Kalanchoe;
- ożywić;
- chrzan;
- liść laurowy;
- czosnek;
- cynamon;
- skrzyp i inne.
Stosuje się je w postaci nalewek, wywarów i okładów na dotknięty obszar. Należy pamiętać, że całkowite wyleczenie choroby przy użyciu wyłącznie domowych przepisów jest niemożliwe. Najlepiej, jeśli tradycyjna terapia jest połączona z tradycyjną medycyną.
Zapobieganie
Co zrobić, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania na artrozę w starszym wieku? Proste środki zapobiegawcze są dostępne dla każdego.
Zalecane:
- codzienna umiarkowana aktywność fizyczna: spacery, jazda na rowerze, wykonywanie prostych zestawów ćwiczeń jako ćwiczeń i tak dalej;
- przestrzeganie podstawowych zasad zdrowej diety: jedz często, ale stopniowo, unikaj fast foodów, przejadania się, potraw ciężkich i tłustych, spożywania dużej ilości przypraw;
- kontrola wagi: przyrost masy ciała prowadzi do zwiększonego obciążenia stawów, co może prowadzić do rozwoju artrozy;
- terminowe leczenie chorób przewlekłych prowadzących do zaburzeń metabolicznych;
- stosowanie kompleksów witaminowo-mineralnych w przypadku, gdy ilość składników odżywczych dostarczanych z pożywieniem zostanie uznana za niewystarczającą.
Różnica między zapaleniem stawów a artrozą
Wiele osób ze względu na podobieństwo brzmienia myli zapalenie stawów z artrozą. Są to jednak zupełnie różne choroby.
Zapalenie stawów nie jest nazywane dystrofią i zwyrodnieniem tkanek stawowych, ale każdą reakcją zapalną, która może rozwinąć się w jamie stawowej, niezależnie od jej przyczyny. Zapalenie najczęściej dotyczy nie tylko stawu, ale także najbliższych mu mięśni, struktur kostnych i więzadeł. Ból w zapaleniu stawów nie jest związany z aktywnością fizyczną; może dokuczać pacjentowi nawet w spoczynku, a w stawach nie występuje wcale.
W większości przypadków niemożliwe jest niezależne odróżnienie zapalenia stawów od artrozy, ponieważ głównym objawem jest ból, a pacjenci rzadko mają pojęcie o jego cechach w każdej z patologii.
Lepiej powierzyć ustalenie dokładnej diagnozy lekarzowi prowadzącemu, aby nie popełnić błędu przy późniejszym leczeniu i zapobieganiu chorobie.
Artroza to poważna patologia, która może prowadzić do niepełnosprawności, jeśli pacjent nie skonsultuje się z lekarzem na czas. Przy pierwszych oznakach choroby zaleca się skontaktowanie ze specjalistą, aby mógł potwierdzić diagnozę i wybrać najbardziej optymalne leczenie.
Jeśli uda Ci się wychwycić chorobę we wczesnym stadium rozwoju, prawdopodobnie uda Ci się tego dokonać nawet bez interwencji chirurgicznej, ograniczając się jedynie do leczenia zachowawczego.